WSK PZL „Świdnik"

27 Maj 07:58
5020

Początki

Tradycje lotnicze Świdnika sięgają czasów przed II wojną światową, kiedy to funkcjonowało lotnisko oraz szkoła lotnicza Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. Było to jednym z powodów, że po zakończeniu działań wojennych – pomimo zniszczeń infrastruktury – zdecydowano o wybudowaniu zakładów produkcji lotniczej właśnie w Świdniku. Prace nad projektem przyszłego zakładu zostały rozpoczęte przez Wydział Inwestycji i Odbudowy Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego Warszawa-Okęcie, a następnie kontynuowane przez Biuro Projektowania Zakładów Przemysłowych „Prozamet” w Gliwicach, a także Zakład Mechaniki Budowli Politechniki Gdańskiej i Poznańskiej i Warszawskie Biuro Projektów Budownictwa Przemysłowego.

Zakład WSK nr 5 w Świdniku został powołany 1 stycznia 1951 roku przez Centralny Zarząd Przemysłu Sprzętu Komunikacyjnego w Warszawie. Pierwsze hale z wykorzystaniem konstrukcji zdemontowanych z lotniska Krzesiny koło Poznania zbudowano w latach 1950–1952, a od roku 1953 stopniowo oddawano do użytku podstawowe obiekty produkcyjne i pomocnicze.


Wczesna produkcja

W 1951 roku WSK nr 5 otrzymała zadanie uruchomienia licencyjnej produkcji samolotu myśliwskiego MIG–15 (LiM–1). Przystąpiono do tłumaczenia dokumentacji i dostosowania do polskich norm i warunków technicznych. Równolegle tę samą produkcję uruchamiano w WSK „Mielec”, przy czym w 1952 roku Centralny Zarząd Przemysłu Sprzętu Komunikacyjnego zdecydował, że WSK „Świdnik” z wytwórcy produktu finalnegostanie się poddostawcą WSK „Mielec”, dostarczającym skrzydła, statecznik, łoże silnika, lawetę działka i fotel pilota. W 1952 roku wyprodukowano pierwsze skrzydła i usterzenia LiM–1, a w 1953 roku sekcje tylnej części kadłuba.


Specjalizacja – śmigłowce

W 1954 roku zdecydowano, że WSK „Świdnik” podejmie produkcję śmigłowców, będących wówczas nowinką techniczną, nie stosowaną jeszcze na dużą skalę (choć początki konstrukcji i produkcji tego typu maszyn sięgają lat 30.). Drugim profilem produkcyjnym miała być produkcja motocykli (pierwszym modelem był motocykl M06). Podobnie jak w przypadku uruchomienia produkcji LiM-1, rozpoczęto polonizację (tłumaczenie i dostosowywanie do polskich norm technicznych i warunków produkcji) dokumentacji rosyjskiej śmigłowca Mi–1.

Pierwsze cztery Mi–1 zostały zmontowane w 1956 roku z części dostarczonych przez licencjodawcę, a pierwsze seryjne śmigłowce produkowane w całości w Świdniku zaczęły opuszczać zakład w 1957 roku. Świdnik w tym momencie wszedł do elitarnej wówczas grupy sześciu producentów śmigłowców na świecie.
Dwudziestego ósmego września 1957 roku nadano świdnickiej wytwórni imię najsłynniejszego polskiego konstruktora lotniczego, inż. Zygmunta Puławskiego. W 1958 roku upamiętniono ten fakt ustawieniem przed główną bramą wjazdową pomnika w postaci cokołu z metalowym modelem samolotu myśliwskiego P–7 konstrukcji inż. Zygmunta Puławskiego. W 1959 roku opracowano śmigłowiec SM–2, będący modyfikacją śmigłowca SM–1 o przeprojektowanej i powiększonej kabinie.

W 1963 roku z ówczesnego Związku Radzieckiego przejęto licencję na produkcję śmigłowca Mi–2. Seryjna produkcja śmigłowca Mi–2 została rozpoczęta w 1965 roku. W latach 1972–1977 w WSK „PZL-Świdnik” uruchomiono i prowadzono produkcję wyczynowego szybowca SZD–30 „Pirat”. Po zakończeniu produkcji w Świdniku przekazano ją do SZLS „Delta” Bielsko Biała, skąd pochodziła konstrukcja tego szybowca.


Produkcja innego sprzętu

WSK „Świdnik” było przedsiębiorstwem wielozakładowym, w skład którego wchodziły: zakład macierzysty w Świdniku z Zakładem Produkcji Lotniczej, Zakładem Produkcji Motoryzacyjnej, Zakładem Usług Agrolotniczych oraz Ośrodkiem Badawczo-Rozwojowym Sprzętu Komunikacyjnego i powstałym w 1969 roku zakładem terenowym w Tomaszowie Lubelskim.

Oprócz sprzętu lotniczego WSK „Świdnik” wytwarzała wiele innych wyrobów, głównie motocykle. Rozpoczęcie produkcji pojazdu jednośladowego nastąpiło w 1954 roku. W następnym roku wyprodukowano 3126 sztuk motocykli WSK.

Od 1967 roku przedsiębiorstwo WSK „Świdnik” produkowało pompy i sprzęgła do samochodów ciężarowych JELCZ i autobusów na licencji BERLIET oraz chłodnie instalowane na podwoziach samochodów STAR i JELCZ.


Rozwijanie bazy projektowo-badawczej

W 1967 roku przy WSK „Świdnik” utworzono Zakład Doświadczalny Budowy Śmigłowców. Działalność zakładu doświadczalnego związana była z modernizacją i rozwojem konstrukcji produkowanych w Świdniku. Zakład Doświadczalny współpracował z Moskiewskim Zakładem Śmigłowcowym, Instytutem Lotnictwa, Politechniką Warszawską, Politechniką Krakowską, Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej, Wojskową Akademią Techniczną. W 1972 roku Zakład Doświadczalny WSK został przekształcony w Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Komunikacyjnego. Profil badawczy obejmował głównie prace badawczo-rozwojowe, konstrukcyjne, technologiczno-projektowe i doświadczalne dotyczące śmigłowców i motocykli.


Własne konstrukcje lotnicze

Przełomowym momentem w historii zakładowego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego był rok 1974. Wówczasrozpoczęto po raz pierwszy w Polsce prace nad własnym projektem śmigłowca W–3. Były to prace nad powstaniem konstrukcji śmigłowca znanego potem jako PZL–Sokół.
W roku 1976 uruchomiono w WSK „Świdnik” wytwarzanie zespołów radzieckiego aerobusu (samolotu szerokokadłubowego) IŁ–86 (później także do IŁ–96): sterów kierunku i wysokości oraz lotek.

Zostały wprowadzone nowe technologie: klejenie zespołów o dużych gabarytach i obróbka mechaniczna skomplikowanych kształtów.
Wynikiem tej kooperacji było późniejsze uruchomienie w Świdniku produkcji kadłuba i innych zespołów samolotu AN–28. Na przełomie lat 70. i 80. opracowano śmigłowiec PZL–Kania, będący daleko posuniętą modyfikacją śmigłowca Mi–2 (z silnikami Allison i nową przekładnią główną) przeznaczoną na rynki zachodnie. W 1988 roku wdrożono produkcję seryjną śmigłowca W–3 „Sokół”.


W nowych warunkach polityczno-gospodarczych

Po przemianach ustrojowych przełomu lat 80. i 90. również zakłady WSK „Świdnik” zaczęły ulegać gwałtownym przemianom. W 1991 roku zakład przekształcono w spółkę akcyjną. Jednocześnie lata 90. to okres bardzo trudny dla wytwórni ze względu na załamanie się rynku radzieckiego/rosyjskiego, który w poprzednim okresie stanowił olbrzymią część portfela zamówień dla WSK. Równocześnie i rynek polski, zwłaszcza wojskowy, znacznie się skurczył. Wytwórnia musiała szukać więc możliwości na innych rynkach i w innych typach działalności.

Mimo to nadal intensywnie rozwijano konstrukcję W–3 „Sokół” oraz opracowano i wdrożono nowe obiecujące projekty: śmigłowca lekkiego SW–4, szybowca klasy światowej PW–5 i PW–6, lekkiego samolotu I–23, a także projekt modernizacji śmigłowca Mi–2 o nazwie Mi–2 plus.

Dobrym sposobem wyjścia z problemów było też włączenie się do programów kooperacyjnych dużych wytwórni zachodnich. W 1994 roku podjęto produkcję centropłata samolotu pasażerskiego ATR–42. W 1996 roku od produkcji kadłubów śmigłowca A–109 rozpoczęła się długoletnia współpraca z koncernem Agusta (obecnie AgustaWestland). Na przełomie wieków Świdnik współpracował już z wieloma innymi producentami, między innymi: Dassault, Latecoere, Eurocopter, Bell, Cessna. Programy te wiązały się z modernizacją bazy technologicznej oraz koniecznością dostosowania do wymogów rozmaitych systemów normalizacyjnych. Szczególny charakter i zakres miała współpraca z AgustaWestland, co było jednym z powodów skłaniających tę spółkę do zainwestowania w prywatyzację świdnickich zakładów. Od stycznia 2010 roku firma AgustaWestland jest większościowym udziałowcem PZL „Świdnik” S.A.


Konstrukcje lotnicze produkowane i opracowane przez WSK PZL „Świdnik”
(bez uwzględnienia programów kooperacyjnych)
śmigłowiec
śmigłowiec SM–2
śmigłowiec Mi–2
śmigłowiec W–3 „Sokół” i wersje pochodne
śmigłowiec PZL „Kania”
śmigłowiec SW–4
szybowiec PW–5
szybowiec PW–6
samolot I–23

Opracował: Janusz Dołęga
Redakcja: Monika Śliwińska


Literatura
Polski przemysł lotniczy 1945–1973, MON, Warszawa 1974.
R. Witkowski, Wiropłaty w Polsce, WKiŁ, Warszawa 1986.
J. Gruszczyński, E.F. Rybak, Historia zakładów PZL–Świdnik S.A., Magnum–X, Warszawa 2001.

Zródło: www.google.com

Ostatnio na forum

baner 270
baner 470
baner 270
baner 370